
કેન્દ્રની મોદી સરકારની પ્રાથમિકતાઓ ફરી એકવાર ખુલ્લી પડી છે. જ્યારે રાષ્ટ્રીય પ્રતિભા શોધ પરીક્ષા (NTSE), ભારતની ફ્લેગશિપ યોજના, જે ૧૦મા ધોરણના પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને ઓળખીને તેમનું પોષણ કરે છે, ૨૦૨૧થી અટકી પડી છે, ત્યારે કેન્દ્રની મોદી સરકાર સ્વ-પ્રચાર અને વારંવાર વિદેશ પ્રવાસ માટે અમર્યાદિત સંસાધનો શોધી કાઢે છે, પણ દેશના લાખો બાળકોની ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટેની યોજના પાંચ વર્ષથી બંધ કરીને વધુ એક વાર શિક્ષણના અધિકારીથી વંચિત રાખવાનું પાપ કરી રહી હોવાનો સ્પષ્ટ આરોપ મુક્તા ગુજરાત પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિના મીડીયા કન્વીનર અને પ્રવક્તા ડૉ. મનિષ દોશીએ જણાવ્યું હતું કે, શિક્ષણ અંગેની સંસદીય સ્ટેન્ડિંગ કમિટીએ રાષ્ટ્રિય પ્રતિભા શોધ પરીક્ષા (NTSE)ના બંધ કરવાને “ગંભીર ફટકો” ગણાવ્યો છે. ૧૯૭૦ના દાયકાથી (૧૯૬૩ની મૂળ યોજનાના આધારે) ચાલતી આ યોજના દર વર્ષે સમગ્ર દેશમાંથી ૮-૯ લાખ ઉમેદવારોમાંથી લગભગ ૨,૦૦૦ મેરિટોરિયસ વિદ્યાર્થીઓને પસંદ કરતી હતી. તે માધ્યમિક શાળાથી લઈને અનુસ્નાતક અને ડોક્ટરલ સ્તર સુધી માસિક સ્કોલરશિપ અને માર્ગદર્શન આપતી હતી, જેનાથી ટેલેન્ટનો સતત પાઇપલાઇન બનતો હતો, જેમાં અનુસૂચિત જાતિ સમુદાયો માટેના અનામત ફેકલ્ટી પદો પણ સમાવિષ્ટ હતા, જે હવે આ પાઇપલાઇનના અભાવે અસરગ્રસ્ત થયા છે. ગુજરાતમાં રાષ્ટ્રિય પ્રતિભા શોધ પરીક્ષા (NTSE) માં ૫૦,૦૦૦ થી વધુ વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થીનીઓ ભાગ લેતાં હતા. જેમાંથી ૨૦૦ થી ૩૦૦ વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થીઓને આ વિશેષ તક મળે છે. ઘણી સમીક્ષાઓ અને ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ ઈન્ટર-મિનિસ્ટેરિયલ કન્સલ્ટેશન માટે ફરીવાર “NTSE 2.0” માટેનો ડ્રાફ્ટ એક્સપેન્ડિચર ફાઇનાન્સ કમિટી મેમો પરિભ્રમણ કરવા છતાં, શિક્ષણ અને નાણા મંત્રાલય વચ્ચે નાણાકીય મંજૂરી વિના આ પ્રસ્તાવ અટકી ગયો છે. હાલના સ્કોલર્સને મર્યાદિત સહાય મળી રહી છે (તાજેતરના વર્ષોમાં વાર્ષિક રૂ. ૧૧-૨૦ કરોડની ફાળવણી, કુલ લગભગ રૂ. ૬૦ કરોડ), પરંતુ પાંચ વર્ષથી કોઈ નવી પ્રતિભા શોધ પરીક્ષા યોજાઈ નથી. કમિટીએ યોજના ફરી શરૂ કરવાની ભલામણ કરી છે.
કેન્દ્રની મોદી સરકાર કરોડો રૂપિયા પ્રચાર-પ્રસાર અને મોટી મોટી જાહેરાતોમાં વેડફી નાખે છે પણ દેશના બાળકોને સ્કોલરશીપથી વંચિત રાખવાનું પાપ કરી રહી છે. આની સરખામણી સરકારના પોતાના ખર્ચ સાથે કરો, માહિતી અધિકાર કાયદા હેઠળ (RTI) માહિતી મુજબ, ૨૦૨૦થી પ્રિન્ટ, ટીવી/રેડિયો, આઉટડોર અને ડિજિટલ મીડિયામાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પ્રોત્સાહન આપતી જાહેરાતો અને પ્રચાર અભિયાનો પર કેન્દ્રે લગભગ રૂ. ૨,૫૮૬ કરોડ ખર્ચ્યા છે. વ્યાપક સરકારી જાહેરાત ખર્ચ તાજેતરના વર્ષોમાં હજારો કરોડમાં ચાલે છે. ૨૦૨૧થી વડાપ્રધાન મોદીના વિદેશ પ્રવાસો પર ખજાનાને ઓછામાં ઓછા રૂ. ૫૫૫-૫૫૭ કરોડનો ખર્ચ થયો છે (દોઢ ડઝનથી વધુ પ્રવાસો, અનેક દેશોમાં), અને પછીના વર્ષોમાં વાર્ષિક આંકડા ઝડપથી વધ્યા છે. સ્વ-પ્રચાર અને વારંવાર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ માટે પૈસા છે, પરંતુ સરકાર દાવો કરે છે કે દાયકાઓથી ચાલતી રાષ્ટ્રીય પ્રતિભા યોજના માટે ભંડોળ મુશ્કેલ છે, જેનો વાર્ષિક ખર્ચ આ બંનેમાંથી કોઈપણના અંશ જેટલો છે. આ નાણાકીય સાવધાની નથી. આ ખોટી પ્રાથમિકતાઓ છે, જે ભારતના સૌથી તેજસ્વી યુવાનોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
આ ઉપેક્ષા ચીન સામે માનવ મૂડી અને STEM પ્રતિભા વિકાસમાં વ્યાપક અંતરમાં યોગદાન આપે છે. ચીન વહેલા તબક્કેથી શિક્ષણ પાઇપલાઇનમાં સતત, વ્યૂહાત્મક રોકાણ દ્વારા વધુ STEM સ્નાતકો અને સંશોધન આઉટપુટ ઉત્પન્ન કરે છે. આ સરકાર હેઠળ પાંચ વર્ષ સુધી NTSE જેવી સાબિત યોજનાને પણ પુનર્જીવિત ન કરવી એ વૈશ્વિક પ્રતિભા સ્પર્ધામાં આગળ પછડાવાનું એક વધુ કારણ છે.
ડૉ. મનિષ દોશીએ માંગ કરી છે કે, NTSE (અથવા મજબૂત NTSE 2.0) તાત્કાલિક ફરી શરૂ કરવું અને સંપૂર્ણ નાણાકીય મંજૂરી આપવી. દાયકાઓથી દેશની સેવા કરતી યોજનાને પ્રચાર અને પ્રયાસ બજેટ વધતા રહ્યા હોવા છતાં કેમ અવગણવામાં આવી તેની પારદર્શક સમજૂતી જાહેર કરવી. સંસદીય કમિટીએ ગંભીર રીતે નુકસાન પહોંચ્યું હોવાનું જણાવેલ ટેલેન્ટ પાઇપલાઇન પુનઃનિર્માણ માટે સમયબદ્ધ યોજના અમલમાં મુકવી. ભારતની ભવિષ્યની સ્પર્ધાત્મકતા પ્રતિભાના પોષણ પર આધારિત છે, અનંત સ્વ-પ્રચાર પર નહીં. મોદી સરકારે વધુ વિલંબ વિના ભારતના પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને આ ગંભીર ફટકો પાછો વાળવો જોઈએ